Gümrükte Taklit Ürüne El Koydurma: Fikri ve Sınai Mülkiyet Hakları Başvurusu (2026 Rehberi)

Bir konteyner dolusu taklit ürün gümrükten çıktığı anda sorun büyür: mal yüzlerce satıcıya dağılır, her biri için ayrı tespit, ayrı dava, ayrı icra gerekir. Aynı sevkiyat sınırda durdurulduğunda ise tek dosyada, tek kararla sonuçlanır ve mal hiç piyasaya girmez.

Bu yüzden marka koruması olgunlaştıkça ağırlık merkezi mahkemeden gümrüğe kayar. Türkiye'de bu mekanizma yıllardır işliyor, elektronik başvuruyla yürütülüyor ve başvurusu ücretsiz. Buna rağmen marka sahiplerinin büyük bölümü sistemi bilmiyor ya da başvurusunun süresi dolduğu için koruma dışında kalıyor.

Hukuki Dayanak ve Kapsam

Düzenleme iki metinde toplanmıştır:

• 4458 sayılı Gümrük Kanunu m.57: Fikri ve sınai mülkiyet haklarını ihlal ettiğinden şüphe edilen eşyanın gümrük işlemlerinin durdurulmasının ya da eşyaya el konulmasının yasal çerçevesini kurar.
• Gümrük Yönetmeliği m.100 ila 111: Başvurunun içeriği, süreler, teminat, imha ve serbest bırakma usulünü ayrıntılandırır.

Sistem yalnızca markayı korumaz. Başvuruya konu edilebilecek haklar şunlardır:

Kapsam dışında kalanlar

Yolcu beraberinde getirilen, ticari nitelikte olmayan ve kişisel kullanıma yönelik eşya bu koruma çerçevesinin dışındadır. Yurt dışından kişisel kullanım için getirilen tek bir çanta ya da saat için gümrük idaresi bu mekanizmayı işletmez. Sistem, ticari sevkiyatı hedefler.

Başvuru Nasıl Yapılır?

Başvuru elektronik ortamda, Ticaret Bakanlığının internet sayfasındaki e-işlemler bölümünde yer alan Fikri ve Sınai Mülkiyet Hakları Programı üzerinden yapılır. Islak imzalı, elden yapılan başvurular kabul edilmez.

1. Elektronik imza edinin. Sisteme giriş için nitelikli elektronik imza ve T.C. kimlik numarası gerekir. Şirketlerde başvuruyu yetkili kişi ya da vekil yapar.
2. Hak sahipliği belgelerini yükleyin. TÜRKPATENT marka, tasarım ya da patent tescil belgesi; eser ve bağlantılı haklarda ilgili belgeler. Tüzel kişilerde imza sirküleri, vekil aracılığıyla başvuruda temsil yetkisini gösteren belge istenir.
3. Eşya tanıtım bilgilerini girin. Başvurunun işe yarayıp yaramayacağını belirleyen asıl bölüm burasıdır. Aşağıda ayrıntılı anlatıyoruz.
4. Başvuruyu onaylayın. Başvuru ücretsizdir. Kabul edilen başvuru, gümrük idarelerinin erişebildiği veri tabanına işlenir ve tüm gümrük kapılarında geçerli olur.
5. Süreyi takvime alın. Koruma en çok bir yıl sürer; süre dolmadan uzatma talebi yapılmazsa kayıt düşer ve gümrük idaresi sizin adınıza durdurma yapamaz.

Başvurunun Kalbi: Ayırt Etme Bilgileri

Gümrük memuru marka uzmanı değildir. Konteyneri açıp saniyeler içinde "bu orijinal mi taklit mi" sorusuna cevap vermek zorundadır. Başvurunuz bu soruya cevap vermiyorsa sistemde kayıtlı olmanız işe yaramaz.

Bu nedenle başvuruya, orijinal ürünü taklidinden ayırmayı sağlayan somut ve görsel bilgiler eklenmelidir:

• Orijinal ürünün fotoğrafları: Ürünün kendisi, etiketi, ambalajı, barkodu, iç etiketi, dikiş ve baskı detayları.
• Güvenlik unsurları: Hologram, seri numarası formatı, QR kod yapısı, özel dikiş, kalite etiketi, garanti kartı düzeni.
• Bilinen taklit örnekleri: Daha önce yakalanmış sahtelerin fotoğrafları ve farkların işaretlenmiş hâli. Karşılaştırmalı görsel, tek başına en etkili unsurdur.
• Ambalaj ve paketleme standardınız: Koli ölçüsü, koli içi adet, etiket yerleşimi, palet düzeni.
• Yetkili ithalatçı ve üretici bilgileri: Ürünlerinizi kimler ithal edebilir, hangi ülkelerden geliyor, hangi firmalar yetkilidir. Yetkili listenizde olmayan bir ithalatçı adına gelen sevkiyat, ilk şüphe işaretidir.
• Bilinen ihlal kaynakları: Taklidin yoğun geldiği ülkeler, sık kullanılan gümrük kapıları, daha önce tespit edilen ithalatçı unvanları.
• Gümrük tarife istatistik pozisyonları: Ürünlerinizin GTİP numaraları, tarama isabetini yükseltir.
• Kesintisiz ulaşılabilir irtibat: Bildirim geldiğinde on iş günlük saat başlar. Yıllık izne çıkan tek bir kişinin e-postası yeterli değildir; kurumsal e-posta ve iki ayrı telefon numarası verin.

Eşya Durdurulunca Ne Olur? Adım Adım Süreç

1. Tespit. Gümrük idaresi risk analizi veya fiziki muayene sırasında hakkınızı ihlal ettiğinden şüphelendiği eşyayı belirler.
2. Durdurma. Eşyanın gümrük işlemleri durdurulur veya eşya alıkonulur. Bu aşamada eşya gümrük gözetiminde kalır, ithalatçıya teslim edilmez.
3. Bildirim. Durum, izleyen iş günü içinde hem hak sahibine hem beyan sahibine bildirilir. Bildirimde eşyanın miktarı, cinsi ve ilgili gümrük idaresi yer alır.
4. İnceleme ve numune. Hak sahibi, eşyayı gümrük idaresinin gözetiminde inceleyebilir; tespit ve delil oluşturmak amacıyla numune alınmasını talep edebilir. Bu inceleme, ihtiyati tedbir dilekçesinin dayanağını oluşturur.
5. Mahkeme kararı. Hak sahibi, süresi içinde yetkili mahkemeden ihtiyati tedbir kararı alır ve gümrük idaresine ibraz eder.
6. Sonuç. Tedbir kararı ibraz edilirse eşyanın durumu yargılama sonuna kadar korunur. İbraz edilmezse ve başka bir engel yoksa eşya serbest bırakılır.

Tablodaki en kritik satır ikincisidir. On iş günü, dava dilekçesi hazırlamak, harç yatırmak, dosyayı hâkime ulaştırmak ve tedbir kararını almak için oldukça kısadır. Bu yüzden bildirim geldiği gün süreç başlatılmalı, mümkünse hazır dilekçe şablonu ve vekaletname önceden hazırlanmış olmalıdır.

Başvuru olmasa da durdurma mümkündür

Sisteme kayıtlı bir başvurunuz yoksa da yol tamamen kapalı değildir. Eşyanın sahte ya da korsan olduğuna dair açık delil bulunması hâlinde gümrük idaresi eşyayı re'sen üç iş günü alıkoyabilir. Bu süre, hak sahibinin usulüne uygun başvuruyu yapması için tanınmıştır. Üç iş günü içinde başvuru yapılmazsa gümrük işlemleri kaldığı yerden devam eder.

Bu istisna, sistemin yedek lastiğidir, ana çözümü değildir. Üç iş günü içinde e-imza temin edip başvuru hazırlamak çoğu şirket için gerçekçi değildir. Kalıcı çözüm, başvurunun önceden yapılmış ve güncel tutuluyor olmasıdır.

Basitleştirilmiş İmha: Mahkemesiz Sonuç

Sürecin en pratik ayağı budur. Gümrük işlemleri durdurulan eşyanın fikri ve sınai hakları ihlal ettiğinin mahkemece tespitine gerek olmaksızın, gümrük kontrolü altında imhasına gümrük idaresi izin verebilir. Şartı, beyan sahibi veya eşya sahibinin yazılı onay vermesi ya da tanınan sürede itiraz etmemesidir.

• Süre, durdurmanın ya da alıkoymanın tebliğini takip eden 10 iş günüdür; bozulabilir eşyada 3 iş günü.
• Haklı mazeret hâlinde süre 10 iş günü daha uzatılabilir.
• İmha masrafları hak sahibinden alınır.

Uygulamada ithalatçıların önemli bir bölümü, taklit olduğu açık sevkiyat için itiraz etmez; dava riskine ve masrafına girmek istemez. Sonuç, aylar süren yargılama yerine birkaç hafta içinde imhadır. Bu nedenle bildirim geldiğinde ilk değerlendirilmesi gereken seçenek, doğrudan dava değil basitleştirilmiş imha yoludur.

İtiraz gelirse süreç normal rayına döner: mahkemeden ihtiyati tedbir alınır, tecavüz davası açılır ve imha, tazminat ile hükmün ilanı talepleri dava içinde ileri sürülür. Tazminat kalemlerini marka ihlalinde tazminat hakları yazımızda ayrıntılı anlattık.

Teminat Karşılığı Serbest Bırakma

Gümrük işlemleri durdurulan eşyanın, belirlenecek bir teminat karşılığında serbest bırakılması gündeme gelebilir. Bu durum özellikle ihlal iddiasının tartışmalı olduğu, örneğin paralel ithalat ya da benzerlik değerlendirmesi gerektiren dosyalarda ortaya çıkar.

Hak sahibi açısından buradaki risk açıktır: eşya serbest kalır ve piyasaya girer, elinizde yalnızca teminat kalır. Bu nedenle dosyanın en başında ihlalin açık olduğunu gösteren karşılaştırmalı delil sunmak, teminatla serbest bırakma ihtimalini azaltır.

Gümrük Yolu ile Diğer Yolların Karşılaştırması

Bu dört yol birbirinin alternatifi değildir, katmanlıdır. Gümrük başvurusu ilk savunma hattıdır ve maliyeti sıfıra yakındır. Sınırı geçen mal için e-ticaret bildirimleri devreye girer; bu mekanizmayı e-ticarette yayından kaldırma rehberimizde ele aldık. Tecavüz hâlinde izlenecek bütün yolların haritası için marka tecavüzünde ne yapılır yazımıza bakabilirsiniz.

Uygulamadan İki Örnek

Sistemin nasıl sonuç ürettiğini görmek için sitemizde daha önce incelediğimiz iki dosyaya bakabilirsiniz. Birinde gümrükte yakalanan on üç binden fazla taklit ürünün imhasına karar verilmiş, süreç sınırdaki durdurmayla başlamıştı: 13.488 taklit ürünün imhasına ilişkin karar. Diğerinde altı yüz adet taklit anahtarlığın gümrükte tespiti, marka tecavüzü davasına dönüşmüştü: gümrükte sahte ürün tespiti kararı.

İki dosyanın ortak noktası şudur: gümrük durdurmayı kendiliğinden yapmaz, hak sahibinin sistemde kayıtlı olması ve bildirime zamanında cevap vermesi gerekir.

Yurt Dışı Tarafı: Kaynağı Kurutmak

Türkiye gümrüğünde durdurma, malın Türkiye'ye girişini engeller. Aynı üretici başka pazarlara satmaya devam eder. İhracat yapıyorsanız ya da üretim kaynağı belliyse, ilgili ülkelerde de marka tescili ve gümrük kaydı yaptırmak gerekir. Madrid Protokolü ile tek başvurudan çok ülkeye uzanan tescil yolunu yurt dışında marka tescili yazımızda anlattık.

Ayrıca Türkiye'den yapılan ihracatta da bu mekanizma işler. Markanızı taşıyan taklit ürünün Türkiye'den başka ülkeye gönderilmesi de gümrükte durdurulabilir; bu, yurt dışı pazarlarınızda itibar kaybını önler.

Sık Yapılan Hatalar

• Başvuruyu hiç yapmamak. Ücretsiz ve elektronik olmasına rağmen marka sahiplerinin çoğu sisteme kayıtlı değildir. Kayıt yoksa gümrük idaresi sizin adınıza durdurma yapmaz.
• Bir yıllık süreyi kaçırmak. Başvurunun süresi sessizce dolar, kimse hatırlatmaz. Yenilenmemiş kayıt, hiç yapılmamış başvuruyla aynıdır. Uzatmayı yıllık takvime alın.
• Ayırt etme bilgisi vermemek. Yalnızca tescil belgesi yükleyip geçmek, gümrük memuruna hiçbir şey söylemez. Karşılaştırmalı görsel olmadan tarama isabet oranı düşer.
• İletişim bilgisini güncellememek. Bildirim ulaşmazsa on iş günü boşa işler ve eşya serbest kalır. Vekil değişikliği ve e-posta değişikliği mutlaka sisteme işlenmelidir.
• Bildirim geldikten sonra beklemek. Hazırlık yapılmadan geçen her gün, ihtiyati tedbir için kalan süreden düşer.
• Basitleştirilmiş imhayı atlamak. İthalatçı itiraz etmeyecekken doğrudan dava açmak, aylar ve masraf kaybettirir.
• Yalnızca ana markayı kaydettirmek. Alt markalar, logo versiyonları, ambalaj tasarımları ve patentli parçalar da başvuruya dahil edilmelidir.

Sık Sorulan Sorular

Gümrükte taklit ürüne el koydurmak için ne yapmalıyım?

Ticaret Bakanlığının internet sayfasındaki e-işlemler bölümünde yer alan Fikri ve Sınai Mülkiyet Hakları Programı üzerinden elektronik imzayla başvuru yapmanız gerekir. Başvuruya tescil belgeniz, temsil belgeleriniz ve orijinal ürünü taklidinden ayırmayı sağlayan tanıtım bilgileri eklenir. Kabul edilen başvuru tüm gümrük idarelerinde geçerli olur.

Gümrük başvurusu ücretli mi?

Hayır, fikri ve sınai mülkiyet hakkının gümrükte korunması için yapılan başvurudan ücret alınmaz. Maliyet, yalnızca başvurunun hazırlanması ve süreç yönetimi için vekil ya da avukatla çalışılması hâlinde doğar. Bu yönüyle marka sahipleri için en düşük maliyetli koruma aracıdır.

Gümrük başvurusu kaç yıl geçerli?

Koruma, başvuru tarihinden itibaren en çok bir yıl için sağlanır. Sürenin dolmasından önce uzatma talebinde bulunulmazsa kayıt düşer ve gümrük idaresi hak sahibi adına durdurma yapamaz. Bu nedenle uzatma takibi yıllık olarak yapılmalıdır.

Eşyanın gümrük işlemleri durdurulduktan sonra kaç günüm var?

Bildirimden itibaren 10 iş günü içinde yetkili mahkemeden ihtiyati tedbir kararı alıp gümrük idaresine ibraz etmeniz gerekir. Bozulabilir eşyada bu süre 3 iş günüdür ve uzatılamaz. Haklı bir mazeretin bulunması hâlinde gümrük idaresi süreyi en fazla 10 iş günü daha uzatabilir.

Süreyi kaçırırsam ne olur?

Gerekli mahkeme kararı süresinde ibraz edilmez ve başka bir engel de bulunmazsa eşya serbest bırakılır ve gümrük işlemleri kaldığı yerden devam eder. Bu durumda mal piyasaya girer ve koruma yalnızca genel hükümlere göre açılacak dava ve şikayet yollarıyla sağlanabilir.

Basitleştirilmiş imha nedir, mahkeme kararı gerekir mi?

Gümrük işlemleri durdurulan eşyanın fikri ve sınai hakları ihlal ettiğinin mahkemece tespitine gerek olmaksızın, gümrük kontrolü altında imha edilmesine gümrük idaresince izin verilmesidir. Beyan sahibi veya eşya sahibinin yazılı onay vermesi ya da tanınan sürede itiraz etmemesi gerekir. İmha, tebliği takip eden 10 iş günü, bozulabilir eşyada 3 iş günü içinde gerçekleştirilir ve masrafları hak sahibinden alınır.

Gümrük başvurum yoksa yine de el konulabilir mi?

Evet. Eşyanın sahte veya korsan olduğuna dair açık delil bulunması hâlinde gümrük idaresi eşyayı re'sen üç iş günü süreyle alıkoyabilir ya da gümrük işlemlerini durdurabilir. Bu süre hak sahibinin usulüne uygun başvuruyu yapması içindir; başvuru yapılmazsa işlemler devam eder.

Hangi haklar için gümrük başvurusu yapılabilir?

Marka, tasarım, patent, faydalı model ve coğrafi işaret gibi sınai mülkiyet hakları ile eser ve bağlantılı haklar kapsamdadır. Başvuruda her hak için tescil belgesi ve koruma kapsamına giren ürün bilgileri sunulur.

Yurt dışından kendim için getirdiğim ürün de el konur mu?

Yolcu beraberinde getirilen, ticari nitelikte olmayan ve kişisel kullanıma yönelik eşya bu koruma çerçevesinin dışındadır. Sistem ticari sevkiyatı hedefler; kişisel kullanım miktarındaki eşya için bu mekanizma işletilmez.

Durdurulan eşyayı inceleyip numune alabilir miyim?

Evet. Hak sahibi, eşyayı gümrük idaresinin gözetiminde inceleyebilir ve tespit ile delil oluşturmak amacıyla numune alınmasını talep edebilir. Alınan numune, ihtiyati tedbir talebinin ve açılacak davanın en güçlü dayanağıdır.

İhracatta da gümrükte durdurma yapılabilir mi?

Evet. Türkiye'den yurt dışına gönderilen ve fikri ya da sınai mülkiyet hakkını ihlal eden eşya için de gümrük işlemleri durdurulabilir. Bu, taklit ürünün yurt dışı pazarlarında marka itibarına zarar vermesini önler.

Eşya teminat karşılığında serbest bırakılabilir mi?

Gümrük işlemleri durdurulan eşyanın belirlenecek bir teminat karşılığında serbest bırakılması mümkün olabilir. Hak sahibi açısından risk, eşyanın piyasaya girmesidir. İhlalin açık olduğunu gösteren karşılaştırmalı deliller dosyanın başında sunulduğunda bu ihtimal azalır.

Gümrükte durdurma dava açmamı gerektirir mi?

Eşya sahibi imhaya onay verir ya da süresinde itiraz etmezse basitleştirilmiş imha yoluyla mahkemesiz sonuç alınabilir. İtiraz gelirse ihtiyati tedbir kararı alınması ve tecavüz davası açılması gerekir; tazminat, imha ve hükmün ilanı talepleri bu dava içinde ileri sürülür.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Gümrük mevzuatı ve elektronik başvuru ekranları değişebilir, somut olayın koşulları farklı sonuçlar doğurabilir. Sevkiyatınıza ilişkin bildirim aldıysanız süre kısıtı nedeniyle vakit kaybetmeden bir marka vekili veya avukatla görüşünüz. Son güncelleme: Temmuz 2026.

Gümrük başvurunuz var mı, süresi doldu mu? TÜRKPATENT Sicil No 2732 ile kayıtlı marka vekilimiz, portföyünüzü ve gümrük kaydınızı ücretsiz kontrol etsin, başvurunuzu ürün tanıtım bilgileriyle birlikte hazırlayalım: WhatsApp'tan yazın veya 0216 606 56 58 numarasını arayın.